Bu dizide, Büyük Set Resifi'ni boydan boya gezdim...
...ve bu vahşi yaşamı gözlemlemek için en yeni teknolojileri kullandım.
Ancak resifin anlatılacak bir başka hikâyesi daha var.
Bu deniz cennetinin sakinleri,
son birkaç on yıl içinde, yaşam alanlarının ani bir değişim geçirdiğini gördüler.
Onlar için zaman daralıyor.
Büyük Set Resifi varlığını sürdürebilmek için...
...çok ciddi bir mücadeleyle karşı karşıya geliyor;
insanoğlunun etkisi.
Ancak hala umut var.
Bu sefer, araştırma gemimiz Alucia ile resifi korumak için...
...yeni yollar arayan bilim insanlarıyla buluşmak üzere yola çıkıyoruz.
Bir ihtimal, resifi hayatta tutabilmek için...
...yeni keşiflerin yapıldığı en derin kısımlara gideceğiz.
Kimse daha önce Büyük Set Resifi'nde bu kadar derine dalmadı.
Dünyadaki en büyük ve en önemli ekosistemlerden biri.
Ve burada olan şey hepimizi etkileyecek.
Peki, bu muhteşem yer gelecekte neyle karşı karşıya kalacak.
Çeviri: Ali GÖL twitter: aligol1729
Keyifli Seyirler
Avustralya'nın kuzey doğu kıyısı boyunca,
...dünyanın sahip olduğu en görkemli doğal hazinelerden birine...
...göz atmak üzere yolculuğa çıkıyorum.
Sahil ile açık okyanus arasında uzanan tropik adalar ve mercan resifleri dizisine.
Buraya ilk gelişimi hiç bir zaman unutmayacağım.
" Ne kadar güzel bir dünya;
...aşağıda bulunan her renk ve şekildeki bu sonsuz mercanlarla."
O zamanlarda, resifi kaybedebilme ihtimali aklımıza bile gelmiyordu.
Ancak buraya tekrar geldiğimde, resifteki değişimleri görebiliyordum.
Geçtiğimiz 30 yıl boyunca, mercanların yarıya yakını yok oldu.
Şu anki en büyük endişemiz ise, resifi tamamen kaybedecek olma ihtimalimiz.
Büyük Set Resifi halen birçok gizem barındırıyor.
Muazzam büyüklüğü ve derinliği yüzünden resifi araştırmak oldukça zorlu bir olay.
Ancak bugün, heyecan verici yeni teknolojiler yardımıyla,
...resifin tamamını boydan boya araştırabiliriz.
Ve bu araştırmalar sayesinde,
...resifin nasıl oluştuğunu, zamanla nasıl evrimleştiğini açıklayabiliriz.
Resifin geçmişini inceleyerek, geleceği hakkında bazı şeyler keşfedebiliriz.
Bu yüzden deniz jeoloğu Dr. Robin Beaman ile bir araya geldik.
Alucia'da bulunan Robin, bana, dikkate değer bazı keşiflerinden bahsetti.
David, bu Büyük Set Resifi'nin derinlik modeli.
Birçok cihaz kullanıyoruz, bunlardan biri ve en önemlisi ekosounderdir.
Deniz tabanını tarayarak,
...kıta sahanlığını 3 boyutlu olarak modellememize yardımcı oluyor.
- Beyaz renkli kısım kara mı? - Evet.
Su altındaki her şeyi yüzeye olan uzaklığına göre renklendiriyoruz.
Bilgisayar modelini ve denizde yapılan araştırmaları bir arada inceleyerek,
Beaman, resifin şimdiden büyük değişiklikler yaşadığına dair yeni kanıtlar keşfetti.
Bir bilim insanı ve jeolog olarak...
...Büyük Set Resifi'nin geçmişteki değişimlere karşı...
...nasıl tepkiler verdiğini anlamaya çalışıyoruz.
Büyük Set Resifi'nin nasıl tepki gösterdiğine dair birkaç ipucuna sahibiz.
Biraz yakınlaşırsam,
..jeolojik olarak bazı dramatik değişimlerin yaşandığını görebilirsin.
Beaman'ın çalışmaları burada yarım milyon yıldır var olan...
...ancak artık kıta sahanlığının kıyısında gizlenmiş...
...bir antik resifin kalıntılarının olduğunu gösteriyor.
Bu antik resif, Büyük Set Resifi'nden daha önce oluştu.
70 metre derinde bulunuyordu ve yaklaşık olarak 800 kilometre boyunca...
...neredeyse aralıksız bir şekilde uzanıyordu.
Dünyanın en büyük fosili olarak tanımlandı.
Eski Büyük Set Resifi bu şekilde görünüyordu.
Ve biz buna "boğulmuş resif" diyoruz.
Sular yükselerek, resifin üzerindeki suyun derinliği arttı...
...ve bu yüzden resif daha fazla gelişemedi.
Bu antik resif, deniz seviyesini aşırı derecede artıran...
...bir iklim değişikliği sonucunda boğuldu.
Bu durum 14,000 yıldan daha kısa bir süre önce gerçekleşti.
Yani buzulların erimesiyle birlikte, taşkınlar kendini gösterdi, doğru mu?
Evet, aynen öyle. Deniz seviyesi aşırı derece yükselerek,
...bu eski kireçtaşı tepelerinin üzerini kapladı...
...ve bugün Büyük Set Resifi olarak bildiğimiz yapıyı oluşturdu.
Yani, şu anda gördüğümüz değişimler yeni bir şey değil, değişim açısından yani.
Demek istediğim, Set Resifi sürekli bir değişim içinde.
Bence çok dayanıklı bir yapı.
Değişimler ne kadar yıkıcı olursa olsun, kendini sürekli yeniliyor.
En az dört defa bu tür bir taşkına maruz kaldığını biliyoruz.
Çok şaşırtıcı bir durum.
Resifin tarihindeki gelişmeler, bize, yeterli zaman içinde...
..resifin kendini yeniden oluşturabileceğini gösteriyor.
Öyle görünüyor ki, deniz suyu sıcak ve sığ olursa,
...organizmalar, kendilerini dalgalardan ve düşmanlarından...
...koruyacak kireçtaşı yuvalarını yeniden inşa edebilir.
Ancak bu olayların çoğu, insanların yeryüzünde bulunmasından önce gerçekleşti.
Ve tamamlanması binlerce yıl boyunca sürdü.
Uzun yaşamı boyunca, resifin pek çok kez ölüp,
...yeniden hayat bulduğunu biliyoruz.
Ancak, sürekli olarak devam eden önemli bir değişime,
...gelgitlere dayanmak zorundalar.
Düşük gelgit dönemlerinde, deniz suyu çok hızlı bir şekilde çekilir.
Ve resifin üst bölgesindeki canlılar tehlikelere açık bir hale gelir.
Bazıları gelgitler yüzünden bitkin düşer.
Diğerleri güvenli bölgelere yüzer.
Ancak mercan polipleri hareket edemez.
Resif yüzeyindeki sıcaklık 30 dereceye ulaşabilir.
Bu sıcaklığa maruz kalan mercanlar kolayca kurur...
...ve yoğun ultraviyole ışınlar yüzünden zarar görür.
Ancak mercanların da kendilerini koruma yöntemleri var.
Havayla temas ettiklerinde, güneş kremi işlevi gören...
...ve kendilerini ıslak tutan çok miktarda mukus üretirler.
Bu madde sayesinde, ışınlara karşı direnci artar...
...ve eğer sıcaklık yükselirse, mukus salınımını daha da artırırlar.
Böylece, mercanlar birkaç saat boyunca suyun dışında hayatta kalmayı başarır.
Ancak bu durumu avantajına kullanan bir balık türü var.
Apolet köpekbalığı, sular çekilmesine rağmen resifte kalır.
Elbette, normal zamanda kullandığı oksijeni bu kadar az sudan elde edemez.
Ancak bu problemi, beyninin bir bölümünü kapatıp,
...gerekli oksijen miktarını düşürerek halleder.
Çekilen sular geri gelene kadar,
...köpekbalığı olabildiği kadar mercan resifinin üstünde kalmaya çalışır.
Resifte yaşayan küçük canlılar olan...
...karidesleri, yengeçleri ve küçük solucanları bulmak üzere yola koyulur.
Bunu, sahip olduğu bir başka yeteneği kullanarak yapar.
Doğrusu, yürüyebilir.
Biraz yavaş hareket ediyor gibi görünebilir.
Ama bu ufak köpekbalığı avını yakalamak için ne yapması gerektiğini biliyor.
Sular geri gelip, resifin üstünü kaplamadan önce...
...resifin tüm kullanım hakkı bu küçük köpek balığındadır.
Resifte yaşayan canlıların çoğu,
...bu tür günlük tehlikelere karşı geliştirdikleri yöntemleri kullanıyor.
Ancak her yıl, resifte yaşayan canlıların...
...savunma yöntemi geliştiremediği bir felaket gelir.
Kasım ayından itibaren, sıcak, nemli rüzgarlar kuzeybatıdan gelerek,
...bu tropikal denizlere ulaşır.
Ve o zaman kasırgalar oluşur.
Kasırgalar, bu mercan resiflerinin baş düşmanıdır.
Ancak bu durum, mercan resiflerinin kalıcı olarak yok olduğu anlamına gelmiyor.
Hayatta kalma becerileri bir kez daha gün yüzüne çıkıyor.
Bu becerilerin olağanüstü örneklerini hiç beklemediğimiz bir yerde buluyoruz.
Bu SS Yongala'nın enkazı.
1911'de kasırga yüzünden battı.
Yüzeyin 30 metre altında, çorak ve kumlu bir bölgede...
...doğal mercan resiflerinden kilometrelerce uzakta bulunuyor.
Yıllar sonra keşfedildiğinde, yapay bir resif haline geldiği...
...ve etrafında envai çeşit yaşamın oluştuğu gözlemlendi.
Bu çorak okyanusta bir vaha haline gelmiş.
Ancak geminin batışını izleyen yıllarda pek çok defa kasırgalar meydana geldi.
Buradaki sular çok derin değil,
...bu yüzden kasırga tarafından oluşturulan akıntılar deniz tabanına kadar ulaşabilir.
Kasırgalar kıyıya kadar ulaşıp, mercan resiflerine zarar verebilir.
Yıllardır bu gemi enkazına dalış yapan Kaptan Trevor Jackson...
2011 yılında 5. kategorideki bir kasırganın yıkıcı etkilerine şahit olan bir isim.
Yasi Kasırgası çok büyüktü, kuzey sahili boyunca devam etti.
Kasırga o kadar büyüktü ki, yarattığı dalgalar Yongala'ya kadar ulaştı.
Enkazda oluşan bu olaylardan,
...ve süreçten dolayı resifin üst bölgesinde bulunan deniz yaşamı zarar gördü.
Eskiden, çok canlı bir ekosisteme sahip olan bu bölgenin sadece iskeleti kalmıştı
Buna rağmen, Yongala'da bulunan resif aylar içinde kendini yenilemeye başladı.
Yeşil algler enkazda kendini gösterdi.
Onları sülükayaklılar takip etti ve mercanlara tutundular.
Ve kısa bir süre sonra, topluluk yeniden bir araya geldi.
Yongala'yı benzersiz yapan şeylerden biri,
...bu denli güçlü bir olayın ardından yeniden yapılanmasıdır.
Geçen dört, beş yılın ardından, resifin %80'i yeniden yaşam buldu.
Yongala'da meydana gelen olay,
...herhangi bir doğal afetten sonra resifin yeniden hayat bulabileceğini gösteriyor.
Resifin yeniden sağlığına kavuşabileceği çok hızlı bir iyileşme süreci.
Resifte yaşayan çoğu canlı için hayatta kalmak bir diğer canlıya bağlıdır.
Ancak resifin temelini mercanlar oluşturuyor...
...ve ilişkiler ağı içinde çok önemli bir rolü var.
Bu canlı dikenli denizyıldızı.
Onun için, mercanlar yemek demek...
...ve kontrol altında tutulmazlarsa, durmak bilmeden yemeye devam ederler.
Ancak bu yengeç türü gibi canlılar için ise, mercanlar yuva demektir.
Yengeç ne pahasına olursa olsun,
...yuvasını bu yırtıcı denizyıldızına karşı korumaya hazırlanıyor.
Dikenli denizyıldızı, resifte bulunan diğer denizyıldızlarından çok daha büyüktür,
...bu yüzden, küçük yengecin daha sakin bir yaklaşım benimsemesi gerekir.
Mercanların arasında saklanarak, harekete geçmek için doğru anı bekliyor.
Denizyıldızı, kendini, gelebilecek tehlikelere karşı açık bırakıyor
...ancak yengeç temkinli davranıyor.
Zamanı geldiğinde, yengeç, güçlü kıskaçlarını kullanarak...
...denizyıldızının dikenlerini ve tüp benzeri ayaklarını keserek...
...mercanların arasındaki güvenli bölgeye geri çekilir.
Yengeç savaşı kazandı.
Ancak son zamanlarda, değişen şeyler var ve resifteki denge bozuldu.
Dikenli denizyıldızı sayısı aşırı bir şekilde arttı...
...ve bu durum resif için çok önemli bir problem haline geldi.
Daha fazla şey öğrenebilmek adına,
...resifin kuzeyinde bulunan bir araştırma merkezine doğru yola çıktık.
Lizard Adası'nda bulunan bu yere giderek, bu sorunu daha yakından gözlemleyebiliriz.
Lizard Adası, Büyük Set Resifi içindeki en güzel resiflerle çevrelenmiş durumda.
Ancak şu anda, dikenli denizyıldızlarının saldırısı altında.
Ve adada bulunan araştırma merkezinde,
...neden bu kadar çok denizyıldızının ortaya çıktığı öğrenilmeye çalışılıyor.
Salgın hastalık gibi,
...sayılarını hızlı bir şekilde artırma yeteneklerine sahipler.
1960'lardan bu yana, üç defa bu tür bir olay gerçekleşti...
...ve maalesef şu anda dördüncüsünün tam ortasındayız.
Bu değişimi, kasırgalar gibi resifin başa çıkmak zorunda kaldığı...
...diğer bir doğal felaket olarak nitelendirebilirsiniz.
Ancak aslında, bu değişimin arkasında insanoğlunun müdahalesinin olduğunu...
...düşünmemiz için birkaç nedenimiz var.
Ya karadan bıraktığımız atıklar sayesinde...
...genç denizyıldızları yeterli yiyeceğe ulaştı ve çoğaldı...
...ya da aşırı avlanmamız sonucunda, resifin doğal dengesi bozuldu.
Denizyıldızı sayısının hızlı artışı,
...son 30 yıl içinde mercan popülasyonunun %40 oranında azalmasından sorumlu.
Bu, Dr. Charlie Veron'un tanık olduğu büyük değişimlerden sadece birisi.
1972 yılında Charlie resifin ilk tam zamanlı mercan bilimcisi olarak atandı.
Mercanlar konusunda uzman bir isim haline geldi...
...ve dünya üzerinde bilinen mercan türlerinin üçte birini tanımladı.
Su altında araştırmalar yapan ilk bilim insanlarından biriydi.
Bu, özel bir teknolojik ekipman yardımıyla gerçekleşti.
Tüplü dalış teknolojisinden önce mercanlar hakkında ne biliyorduk...
...neredeyse hiç bir şey.
Yani, tüplü dalış bazı şeyleri büyük ölçüde değiştirdi.
Her şeyi değiştirdi.
Mercan resifini incelemek için suya girdiğinizde,
nasıl beslendiklerini, nasıl savaştıklarını ve nasıl çoğaldıklarını görebilirsiniz...
...ancak biz sadece ilk adımı atmıştık.
Yağmur ormanlarındaki onca şeyi bir düşün, ne kadarını biliyoruz.
Mercan resifi hakkında bildiklerimiz, toplam bilginin binde biri bile değil daha.
Charlie'nin ilk keşfinden beri, resif önemli ölçüde değişti.
10, 20, 30, 40 yıl önce gittiğim bölgelere gidiyorum...
...ve her gidişimde...
...meydana gelen değişimleri gördüğümde hüsrana uğruyorum.
Bazen, aynı bölge olduğunu adım gibi bildiğim yelere gidiyorum...
...ancak zar zor hatırlayabiliyorum.
Şu anda, sığ sulardaki bazı türler yok olup gidiyor.
Halihazırda gerçekleşmişti zaten.
Charlie'nin tanık olduğu şey, insanlığın resif üzerindeki etkileriydi.
60 yıl önce, Queensland kıyılarını ilk kez ziyaret ettiğimde,
...her şey çok farklıydı.
O zamandan beri, dünyadaki pek çok sahil şeridi gibi...
...insan popülasyonunda ve sanayide muazzam artışlar meydana geldi.
1975 yılına gelindiğinde, resif Ulusal Deniz Parkı ilan edildi.
Dünya üzerindeki türünün en büyüğüydü.
Ancak sadece resifte değil,
...dünyanın tüm okyanuslarında etkili olan yeni bir tehdit kendini göstermeye başladı.
İklim değişikliği.
Şu anda atmosferimizdeki karbondioksit oranı...
...son 800,000 yıldan daha fazla.
Sanayisi gelişmiş ülkeler, endişe verici oranda fosil yakıt kullanıyor.
Küresel ısınma gezegen üzerindeki sıcaklığı yavaşça artırarak,
...hepimizi büyük tehlikelerle karşı karşıya bırakacak.
Üretilen karbondioksitin %30'u okyanuslar tarafından soğuruluyor.
Sonuç olarak, denizlerimizin sıcaklığının ve asiditesinin arttığını gözlemliyoruz.
Her ikisi de, resifte yaşayan canlılar için ölümcül etkilere sebep oluyor.
Ancak, ne kadar çabuk zarar görüyor?
Bunu öğrenebilmek için, Profesör Ove Hoegh-Guldber ile görüşeceğim.
İklim değişikliğinin mercanlar üzerindeki etkisini araştırıyor.
Çalışmalarını Büyük Set Resifi'nin güney ucundaki Heron Adası'nda sürdürüyor.
Heron Adası, anakaradan 80 kilometre uzakta,
...düşük rakımlı, resifin üzerinde bulunan kumlu bir ada.
Bu yüzden araştırma merkezinin burada olması iyi bir seçim.
Ove, resifin tepkilerini öğrenebilmek için bir dizi deney gerçekleştiriyor.
Burada bulunan araştırma merkezinde,
...iklim değişikliğinin hızını artırıp, deneye tabi tutuyoruz.
Çünkü insanların uzun süre boyunca etkili olan küresel ısınmanın neler getireceğini,
...mercan resifleri üzerinde nasıl bir etki bırakacağını anlaması zor olabilir.
Temel olarak, bu deneyde işleri biraz hızlandırıp,
...100 yıl sonra meydana gelmesini düşündüğümüz etkileri...
...kısa bir sür içinde görme imkanı elde ediyoruz.
Bu tankların her biri aynı tür minyatür mercan resifleri barındırıyor.
Ve her biri iklim değişikliğinin en zararlı öğeleri olan yüksek sıcaklık...
...ve asitlik altında tutularak, oluşan etkiler gözlenecek.
Bu tankları kullanarak, bilim insanları artan asidite değerine bağlı olarak,
...mercanların yuvalarını inşa etmesinin engellendiğini gözlemledi.
Ve normal sıcaklığa göre sıcaklığın bir derece artması...
...mercanları etkileyerek, gelişmelerine engel olan...
...ve renklerini değiştiren bir tür algin ortaya çıkmasına neden olur.
Böylece bembeyaz bir renk almasına neden oluyor.
Eğer zamanda geri gidebilseydik,
...buzul çağı ile sıcak dönemler arasında Büyük Set Resifi'nin pek çok defa kaybolup,
...yeniden doğduğu büyük dalgalanmaların meydana geldiğini görebilirdik.
Yani hep bir değişim söz konusu,
...ancak bu değişimler 10,000 yıl gibi bir sürede meydana geliyordu.
Şimdi ise, bu tür bir değişimin birkaç 10 yılda meydana geldiğini görüyoruz.
Bu yüzden, mercan resiflerindeki hayat bu değişime ayak uyduramıyor.
Değişimlerin zamanı kısaldıkça,
...organizmalar ve ekosistemler bu değişimin arkasında kalıyor.
Görünen o ki, sıcaklıktaki iki derecelik bir artış...
...sağlıklı bir resifi kırıp geçirmeye yetiyor.
Ve yaptığımız hatalarda ısrarcı olursak,
...bu tür bir değişim denizlere mutlaka uğrayacaktır.
Ove'un yaptığı deneylerden de anlaşılacağı üzere, insan ürünü bu problem,
...yine insan ürünü bir çözüm yardımıyla halledilebilecek bir noktaya gelmiştir.
Avustralya anakarasına geri dönüp, bu probleme karşı radikal bir yöntem...
...geliştirmek üzere çalışan bilim insanları ile görüşeceğim.
Avustralya Deniz Bilimleri Enstitüsü,
...Queensland'ın kuzeydoğusunda, kıyıda bulunuyor.
Burada yapılan öncü araştırmalar mercan biliminin sınırlarını zorlamaktadır.
Üç milyon litrenin üzerinde filtrelenmiş deniz suyu...
...her gün burada bulunan bu tanklara pompalanır.
Burada, bilim insanlarına resifte meydana gelen değişiklikler üzerine...
...çalışma yapmalarına imkan tanınıyor.
Ayrıca, zarar görmüş resifleri tekrar hayata döndürme çalışmalarını geliştirmenin...
...mümkün olup olamayacağını da araştırıyorlar.
Bu tanklarda, resiflerin doğal durumlarını taklit edebilirler.
Çok başarılı bir çalışma, öyle ki, mercanlar okyanustaki mercanlarla,
...astronomik ve mevsimsel olaylara karşı aynı şekilde tepki veriyor
Ve bu deney yardımıyla faydalı bilgiler elde ediliyor.
Eğer yeterli zaman tanınırsa, mercanlar yeni koşullara uyum sağlayabilir.
Ve bu kısmen üreme yöntemlerinden kaynaklanıyor.
Ekim ayındaki ilk dolunayın ardından,
...mercanlar eş zamanlı olarak yumurtlamaya başlıyor.
Mükemmel ve yıllık bir yenileme çalışması.
Yüzlerce tür spermlerini ve yumurtalarını okyanusa bırakıyor.
Bitki polenlerinin rüzgar yardımıyla çok uzak mesafeler kat etmesi gibi...
...mercan yumurtaları da okyanus akıntıları yardımıyla uzak bölgelere ulaşır.
Aynı dolunayın altında ve aynı zamanda,
...laboratuvar tanklarındaki mercanlar da yumurtlamaya başlar.
Bilim insanları mercanları rahatsız etmemek için...
...kırmızı ışıklar kullanarak yumurtaların salıverilmesini bekliyor.
Yumurtlama başladığı zaman,
...hızlıca spermleri ve yumurtaları toplamaya çalışıyorlar.
Bu, tüm yıl boyunca araştırmalarda kullanacakları numuneleri...
...toplamak için tek şansları.
Ancak bilim insanları onlarla tam olarak ne yapmayı planlıyor.
Dr. Madeleine Van Opeen, kara bitkilerini sıcaklığa...
...ve hastalığa karşı dirençli hale getirdiğimiz teknikleri kullanarak,
...mercanları yapay seleksiyona tabi tutacak.
Denizdeki canlıları korumak adına yapılan ilk yapay üretim uygulaması.
Yumurtalarını ve spermlerini yığın halinde bırakırlar,
...ve bu yığınlar suyun üstüne doğru çıkar.
Ardından spermleri ve yumurtaları birbirinden ayırırız.
Ve topladığımız bu numuneleri laboratuvarda kullanmak üzere hazırlarız.
Okyanusta farklı türlerdeki mercanların birbirini dölleme olasılığı vardır.
Bu yüzden, bilim insanları sudaki değişimler karşısında daha başarılı olabilecek...
...bir mercan türünü üretip üretemeyeceklerini merak ediyor.
Mercanların karşı karşıya kaldıkları problem...
çevresel değişimin çok hızlı bir şekilde gelişmesi ki...
...bu şimdiye kadar kayıt altına alınmış en hızlı değişim.
Bu yüzden, onlara yardım etmemiz gerekiyor.
Evrimin doğal sürecini hızlandırmamız gerekiyor.
Van Opeen yapay üretim yardımıyla en kötü iklim değişimlerine karşı koyabilecek
...ve halihazırda zarar görmüş resifleri...
...hayata geri döndürebilecek bir yöntem geliştirmeye çalışıyor.
Belki beş yıl ya da daha yakın bir sürede...
...bu mercanları gerçek resif bölgesine yerleştirebiliriz.
Böylece, bu yerleştirilen mercanlar yardımıyla
...resifin kendini daha hızlı yenilemesine imkan verilebilir.
Bunun, bizim son çaremiz olduğunu anlamalısınız.
Eğer resif kendini yenileyebilseydi, bunu yapmak istemezdik.
Ancak bizim davranışlarımız yüzünden zarar görmüş resiflerin...
...bizim yardımımız olmadan yenilenme şansları var mı?
Açıkçası, resifin en uzak ve gizemli bölgelerinde...
...birkaç ipucuna erişebileceğimizi düşünüyoruz.
Hala Büyük Set Resifi'nin tam olarak keşfedilmemiş bazı bölümleri var.
Ancak bugün, bu gizemli bölgelere gidebilmek için...
...elimizde daha önce hiçbir insanın sahip olamadığı bu denizaltı gibi...
...olağanüstü bir teknoloji var.
Aşağıda neler olduğunu kimse bilmiyor.
Ancak ben aşağıda neler olduğunu öğrenmek amacıyla...
...gidecek olanlardan biri olduğum için çok şanslıyım.
Resifin dış kenarında,
...kıta sahanlığı, deniz tabanından 2.000 metre yüksekte bulunuyor.
Alucia bizi Mercan Denizi'nin 150 kilometre açığında bulunan
...Osprey Resifi'ne götürüyor.
Osprey Resifi'ndeki bu ani kot değişimi,
...her tür derinlikteki mercanları görmemize imkan tanıyor.
100 ile 150 metre arasındaki derinlikte, gün ışığı çok az etki ediyor
Bu mesophotic kuşak. Işığın tam olarak erişemediği bölge.
Burada bulunan mercan toplulukları,
...yukarıdakilerin aksine zarar görmeden gelişiyor.
Büyük Set Resifi, hala şaşırtıcı öğeler içeriyor.
Bu bölgede, daha bizim yarısı hakkında bilgi sahibi olmadığımız...
...milyonlarca canlı türü var.
Yani, bu mesophotic derinliklerde bulanan canlıların çok azını biliyoruz.
Burası mercan resiflerindeki yaşamı anlamak için gidilebilecek...
...biyolojinin son sınırlarından biri.
Bilim insanları bu mercanların, resifin zarar gören kısımlarını...
...yenilemek amacıyla kullanılıp kullanılamayacağını öğrenmeye çalışıyor.
Yaklaşık 100 metre...
Son teknoloji ürünü denizaltı ile...
...derin sularda yaşayan bu mercanları gözlemleyip,
...bazı numuneler ile geri döneceğiz.
Konum ayarlandı. Dalışa geçebilir miyiz?
Dalışa geçebilirsiniz, dalışa geçebilirsiniz.
Anlaşıldı. Dalıyoruz.
Işığın pek ulaşamadığı bölgeye iniyoruz.
Resifin yüzeyine doğru inmeye başladığımızda ışık azalmaya başlıyor.
Yaklaşık 100 metre derinde mesophotic kuşağa giriyoruz.
Mesophotic tam olarak "orta aydınlık" anlamına gelir.
Burada bulunan mercanlar çok farklı görünüyor.
Bu kadar derinde bulunmalarına rağmen,
...bazı mercanlar, yüzeyde bulunan benzerleri ile aynı şekilde
...fotosentez yapma yeteneğine sahip.
Fotosentez yapabilmek için yüzeylerini düz bir hale getirerek...
...buraya gelen ışığı yakalıyorlar.
Mesophotic mercanlar genellikle siklonların ulaşamayacağı yerlerdedir.
Bilim insanlarının çözmek zorunda olduğu en önemli soru;
...bu mercanlar, yukarıda bulunan zarar görmüş mercanları hayata döndürebilir mi?
Mesophotic kuşağın altına iniyoruz.
Işık tamamen kaybolmaya başlıyor ve resif yeniden değişiyor.
Yüzeyden itibaren soğurulan ışıklardan dolayı sadece mavi renkli dalga boyları buraya ulaşır.
Bu yüzden önümdeki kaya çok donuk görünüyor.
Ancak ışıkların açılmasıyla, çok değişik bir görünüme kavuşuyor.
Çok uzakta bulunmalarına rağmen,
mercanların akrabası olan bu tuhaf canlılar Büyük Set Resifi'nin bir parçası.
Aralarındaki bağlantıyı anlamak için daha yakından bakmalıyız.
Numune toplamak için mükemmel bir yere benziyor.
Ancak sekiz tonluk denizaltını kayaya yaklaştırmak dikkat gerektiren bir iş.
Fevkalade.
Bu, daha önce kimsenin görme fırsatına erişemediği bir tür olabilir.
Fakat işler planlandığı gibi gitmiyor.
- Hayır, olamaz! - Gidip, geri almak zorundayız.
İşte orada.
Müthiş!
Başardık!
200 metre derine indikten sonra,
...etrafta hiç mercan bulunmadığını görüyoruz.
Merkez, Nadir konuşuyor.
300 metredeyiz. Tamam.
Bu derinlikte denizaltı küresine etki eden basınç...
...yüzeydekinin 30 katından fazla.
Santimetrekareye 32 kilogram etki ediyor.
Burada yukarıdan aşağıya doğru inerek oluşan bir çökelti yüzünden...
...resifin yüzeyi kaplanmış.
Herhangi bir canlı bu kayalara tutunamaz...
...çünkü çökelti sürekli olarak aşağı doğru akıyor.
Yukarıda bulunan mercan yuvaları aşınarak bu çökeltileri oluşturur.
Ve papağan balıkları mercan kalıntılarını yedikten sonra boşaltım yaparak...
...bu çöküntüyü oluşturur.
Bu derinlikte neredeyse çorak bir yer oluşur.
Fakat tamamen değil.
Dalışımızın nerdeyse en derin noktasında bir şey bizi ziyaret ediyor.
Sağ tarafında bir balık var, David.
Şuna bak!
Bu, bir derin deniz orfoz balığı.
Hiç kimse onları bu derinlikte, bu kadar yakından görmedi.
Dikkatini çekmeyi başardık sanırım.
Çok büyük bir hayvan, yaklaşık olarak...
...1,5 metre civarında olmalı.
Merhaba. Vay canına!
Neden bu kadar derinde ve ne arıyor? Kim bilir.
Yukarı doğru gidiyor.
Bizim gibi...
Yukarı çıktıkça, ışıklar ve renkler resifin etrafını sarıyor.
Teknede bulunan bilim insanı Profesör Justin Marshall,
...topladığımız numuneleri almak için geliyor.
- Ne düşünüyorsun? - Muhteşem bir şey.
Osprey Resifi'ndeki en derin bölgeden alınan bir numune.
- Muhteşem. - Yaşayacak mı peki?
Yaşamaya devam edecek, evet.
- Queensland Üniversitesi'ne götüreceğiz. - Harikulade.
Aslına bakılırsa, bu mercanın dünyanın bu bölümünde daha önce hiç bildirilmediğini...
...ve bilim için yeni bir tür olabileceğini düşünüyorlar.
Şu anda Büyük Set Resifi'nin karşı karşıya olduğu tehditlere karşı...
...çözüm bulmanın çok uzağındayız.
Fakat bu derin su numuneleri ve bilim insanlarının deneysel çalışmaları sayesinde
...hala umudumuz var.
Ancak zaman aleyhimize işliyor.
Ve bu düşünce, konuştuğumuz pek çok bilim insanı tarafından dile getiriliyor.
- Resifin geleceği için korkuyor musun? - Değişim gerçekleşecek, bu kesin.
Demek istediğim, bir insan yaşamı süresinde pek çok değişim gördük.
Resifin 100 yıl sonra nasıl görüneceği hakkında herhangi bir tahmininiz var mı?
Deniz seviyesi çok daha yukarıda olacak.
Bilim insanları olarak,
...Büyük Set Resifi'nin buna nasıl karşılık vereceğini merak ediyoruz.
Değişimler karşısında direnç gösterip, hayata geri dönse bile...
...gelecekte de iklim değişiklikleri sürecektir.
1980 yılından beri, Büyük Set Resifi'nde bulunan mercan resiflerinin %50'si yok oldu.
Mercanlar milyonlarca canlı türüne ev sahipliği yapıyor.
Burası okyanuslarımız için çok önemli bir yer...
...ve buranın bizim zamanımızda kaybolabilecek olması gerçekten inanılmaz.
Büyük Set Resifi'nin yok oluşu başladığında yeni nesil şöyle diyecek;
"Elinizde şansınız varken, neden buna engel olmadınız."
Bunu diyebilme hakları var çünkü yapılması gereken şeyleri yapmıyoruz...
...ve bunun bedelini ağır bir şekilde ödeyeceğiz.
Büyük Set Resifi önemli bir tehlikenin pençesinde
İklim değişikliğinin neden olduğu...
...sıcaklık ve asitlik değerindeki artıştan dolayı...
...varlığı tehlike altında.
Günümüzdeki oranlarda artmaya devam ederlerse,
...resif bir kaç on yıl içinde yok olacak.
Ve bu küresel bir felaket olacak.
Dünyada bulunan balıkların dörtte biri,
...zamanlarının bir kısmını bu resifte geçiriyor.
Eğer resifi kaybedersek, balıkları da kaybedeceğiz.
Ve bu, dünya çapındaki insan topluluklarının geçim ve beslenme şekillerini etkileyebilir.
Ancak resifleri neden korumamız gerektiğine dair başka nedenler de var.
Dünya üzerinde bulunan en zengin,
...en karmaşık ve en güzel ekosistemlerden biri olması.
Bizim davranışlarımızdan dolayı...
...dünyanın en muhteşem yapılarından birinin yok oluşu karşısında...
...bu kadar mı içinde yaşadığımız dünyayı az önemsiyoruz?
Bu dizi için, yapım ekibi, Büyük Set Resifi'nin yeni bir bakış açısıyla,
...en uzak bölgelerin filme alınarak...
ve içinde yaşayan sıra dışı canlıların filme alınarak gösterilmesinde hemfikir oldular.
Bu amaçla, düşük gelgitlerin yaşandığı...
...Heron Adası'ndaki resifleri gözlemlemek üzere yola çıktık.
Ancak mercanlara zarar vermemek için rehberler eşliğinde...
...ve dikkatli bir şekilde hareket etmemiz lazımdı.
Buraya gelen herhangi biri için başta tuhaf görünebilir...
...ancak bunun üzerine bir de ölü mercanların üzerinde yürümeyi deneyin.
Buraya suyun gelgit sebebiyle boşaldığı anda ortaya çıkan...
...özel bir canlıyı filme almak için geldik.
Apolet köpekbalığı.
Bak, bak orada bir tane var, kuyruklu bir şey.
Gitti, şunun altına girdi.
Profesör Gillian Renshaw bu köpekbalıkları hakkında 20 yıldır çalışma yapıyor.
Bu muhteşem renkleri yüzünden onları bu resif yüzeyinde fark edebilmek...
...gerçekten çok zor bir iş.
Sadece su çekildiği zaman bulabileceğimiz için zamanımız kısıtlı.
İhtiyacımız olan bütün çekimleri yapabilmek için yaklaşık 40 dakikamız var.
Bu yüzden konuşmayı kısa kesip, çekimleri yapmalıyız.
Sessizlik lütfen! Kamera kayıtta. Oyun.
Apolet köpekbalığı, sular çekilmesine rağmen resifte kalır.
Elbette, normal zamanda kullandığı oksijeni bu kadar az sudan elde edemez.
Benim görevim bittiği zaman,
ekip, köpekbalığının sıra dışı yürüme eylemini çekmek zorunda.
Su tam anlamıyla ekipmanların etrafında ve ayaklarımızın üzerine akıyor.
Çekimin bitmesi ve tekneye dönmemiz için 10 veya 15 dakikamız kaldı,
...tekneye dönmek için çekimin bitmesini bekliyoruz.
Gelgit suları geri dönmeye başlıyor.
Ne kadar güzel yürüyor, şuna baksana bir.
Biraz da suda çekmeye çalışalım.
Apolet köpekbalığından gerçekten güzel bir performans.
Şimdi, resiften bir an önce çıkmaya çalışıyoruz.
Tekneye gitmek için hazır mıyız? Geraldine, David'e yardım eder misin lütfen?
Evet, güzel oldu, sıkıntıya değdi.
Çalışmalar sırasında resifin en üst noktasından en alt noktasına kadar gittik.
Bu dizideki en muhteşem sahne...
...en derine daldığımız...
...ve o derinlikte yaşamını sürdüren canlıyı getirdiğimiz sahneydi.
Ve kameramanımız Paul Williams bu görevde tek başına çalışacaktı.
Orada tek başıma olacağım.
Ne yapmaya çalıştığımızı ve nasıl yapacağımızı tekrar tekrar düşündüm.
Sonunda kendimi içeride buldum. Umarım bir şey unutmamışımdır.
Paul'un ekipmanları yüzünden içerisi biraz sıkışık oldu.
Şunu bir saniyeliğine tutabilir misin?
Ancak bize üçüncü bir kişi lazım. Kaptan, Buck Taylor.
Omzumda büyük bir kamera,
...ve denizaltının dışında ise bilgisayardan kontrol ettiğim iki adet kamera bulunuyordu.
Ses ekipmanları Buck'ın ayaklarının altındaydı.
Çok sıkışıktı.
David, rica etsem? Havluyu alıp şurayı biraz silebilir misin?
- Olur. - Teşekkür ederim.
Dalışın ilk kısmında, su altı kameramanları denizaltıyı dışarıdan filme aldı.
60 metrenin ardından, sınırlarına ulaştılar.
Daha ileriye gidebilmek için, denizaltının koruması altında olmak gerekir.
Yüzeyden 100 metre aşağıda, mesophotic kuşağa vardığımızda...
...kendi başımızaydık.
Resifi en iyi şekilde filme alabilmek için..
...Paul'un, Buck'ın kaptanlık yeteneklerine ihtiyacı vardı.
Diğer aydınlatma seçeneklerini de denemek ister misin?
- Neler var? - Mesela bu nasıl?
Yukarıdakileri açıp, aşağıdakileri kapatabilirsin.
- Nasıl, beğendin mi? - Kesinlikle, evet. Bu daha güzel oldu.
- Muhtemelen yarıklarla dolu. - Evet.
Buck mükemmel bir iş çıkardı. Bir okyanus akıntısı buldu...
...ve o akıntı ile beraber mercanların etrafında yol aldık.
Çok güzel, duvarı görebiliyorum. Bu açı çok iyi.
- Öyle mi? - Evet.
Biraz daha gitmesine izin ver. Kayıttayız David.
Önümde olan bu kaya duvarı aslında Osprey Resifi'nin kenarıdır.
Yaşam için muhteşem bir yer.
Fakat sadece bakmak için orada değildik.
Aynı zamanda, bilim insanları için bir kaç numune toplamak istedik.
Tabii ki, söylemesi yapmaktan daha kolaydı.
- Hayır, olamaz! - Gidip, geri almak zorundayız.
Bunu da çekeriz artık.
250 metrenin ardından,
...çıplak gözle nadiren görülen bir manzara ile karşılaştık.
Keşfetmek için mükemmel bir fırsattı.
Bu insanlı denizaltıların bu derinlikte ilk defa çalıştığı bir olaydı.
Ve bu yapılan araştırma dalışıyla yeni şeyler gözlemleme şansını elde ettik.
Muhteşem bir şey.
- Buradaki görünüm harikulade, değil mi? - Oldukça temiz. Evet.
Birçok kez gözümü mercekten ayırmak zorunda kaldım...
...çünkü bunu doğru şekilde algılayabilmek için...
...kendi gözlerimle bakmam gerektiğini hissettim.
Sonunda hedef derinliğe ulaştık.
İşte geldik. 300
Daha önce hiç kimse Büyük Set Resifi'nin bu kadar derininde bulunmadı.
Bak bunu beğendim.
Daha 290 metre derine gitmediklerini düşünüyorduk...
...ancak 300 metreye ulaştıklarını duyduk.
David'in bu gezegende yaptığı şeylere bunu da ekleyebiliriz.
Bu gezimizin asıl amacı...
...resifin ne kadar narin olduğu konusunda farkındalık oluşturmaktı.
Neyse ki, dizinin yapımı devam ederken,
...yaptığımız dalışlar, bir başkanın dikkatini çekmeyi başardı.
Oraya gidip Büyük Set Resifi'ne...
...yeniden daldığınızı duyduğumda...
İlk defa 60 yıl önce gitmiştiniz değil mi?
- Evet. - Beni etkiledi.
Denizaltının içindeydim tabii ki.
Yani, harikulade bir araştırma denizaltısıydı.
- Ve 300 metre derine indik. - Gerçekten o kadar derine mi indiniz?
İnsanın aklını başından alan bir durumdu.
Bu derin dalış benim için unutulmaz bir andı...
...ve Büyük Set Resifi'nin daha önce hiç görülmemiş bölümlerini...
...ortaya çıkarmak için olağanüstü bir fırsattı.
Çeviri: Ali GÖL twitter: aligol1729